Tokom neogena u lajkovačkoj kotlini postojalo je jezero, dok je valjevskom kotlinom tekla Kolubara. Bilo je to pre nekoliko miliona godina.U lajkovačkoj kotlini dno jezersko je oko 160 metara. Stvaranje današnje Kolubare počelo je krajem neogena oticanjem jezera iz lajkovačko-obrenovačke kotline. Kolubara se tada pojavila na dnu jezerskom i u njemu usekla oko 90 metara. Pri tome je ona urezala, udubljujući se u neogenim sedimentima i terasu od 18 metara. Prema dosadašnjim rezultatima istraživanja, ime reci je dalo keltsko stanovništvo. Pretpostavlja se da su Kelti, tačnije Skordisci, prvobitno panonsko-ilirsko ime Kol – Apis, prisvojili tako što su njegov prvi deo ostavili neizmenjen a drugi preveli svojim Ambra- reka. I. Duridanov misli da se hidronim Kolubara svodi na ilirsko Kala- bara što bi značilo “tamna reka”. Postoje još neke pretpostavke o hidronimu Kolubara, zanimljive po duhu naroda koji kroz njih provejava: Još u doba rimske uprave iskorišćavan je rudnik Rebelj i Rimljani su silazili do obližnjih brda sa kojih su posmatrali vijugavi, kao zmija, tok reke Kolubare, a kako jedan stari pesnički izraz za zmiju glasi “colubra“, verovatno je usled glasovnih promena našeg življa došlo do reči Kolubara. U Valjevu je, tamo gde se danas nalazi pivara, postojala bara u vidu koluta. Narod je ovu baru nazivao “ kolut-bara “ pa je usled glasovnih promena verovatno nastao naziv Kolubara. Oko reke koju su pravile Obnica i Jablanica bilo je mnogo bara, u kojima su živeli divlji golubovi među rogozom i rakitom. Narod je ovu reku, koja se izlivala i pravila bare, nazvao “ golub – bara” i verovatno je jezičkim promenama nastao izraz Kolubara. Pošto je oko Kolubare bilo mnogo močvara i bara, Turci su putem kuluka pristupili regulaciji toka reke, tako da je od “ kuluk-bara “ verovatno jezičkim promenama postala reč Kolubara.

Kolubara kao reka ucrtana je prvi put, koliko je poznato, u jednu kartu puteva iz I – IV veka ali joj ime nije ubeleženo. U Roselovoj karti puteva iz druge polovine XV veka ucrtana je sa imenom Colubaria flumen. Nastariji pisani pomen hidronima Kolubara potiče iz 1291. godine a zabeležen je u jednom kupoprodajnom ugovoru robinje “de Colubara“ sačuvanom u arhivu u Dubrovniku. Prilikom pohoda na oblasti ispod Save ugarski kralj Karlo Robert izdao je jednu povelju 16. septembra 1319. godine : “prope Kalabar in Macho“ – pored Kolubare u Mačvi. U povelji ugarskog kralja Žigmunda iz 1392. godine i u ugovoru u Tati iz 1426. godine pominje se Kolubara. U raznim prepisima Kolubara se spominje kao "Calabar", "Collubara", "Kalizar".

Ljig, najveća i vodom najbogatija pritoka Kolubare, prema lingvističkim analizama nosi prekeltsko, verovatno staro indoevropsko ime. Znači “ Svetla reka “ . U pisanim izvorima ugarskog porekla javlja se u obliku “ Lygh “ 1392. godine , a 1426. godine kao “Ligh “, oba puta u imenu jedne župe u Mačvanskoj banovini. Ime reke Tamnave je slovenskog porekla i označava "Tamnu Reku". Kolubara dakle mitološki predstavlja kičmeni stub čoveka, a Ljig i Tamnava njegovu desnu i levu stranu.

Preuzeto sa sajta http://milan.milanovic.org/math/srpski/mitologija/kolubara.html